Bolu beyi, güvendiði seyislerinden biri olan Yusuf'a : " Çok hünerli ve deðerli bir at bul ." emrini verir. Seyis Yusuf, uzun süre Bolu beyinin isteðine uygun bir at arar. Büyüdüklerinde istenen niteliklere sahip olacaðýna inandýðý iki tay bulur ve bunlarý satýn alýr. Bolu beyi bu zayýf taylarý görünce çok kýzar ve seyis Yusuf'un gözlerine mil çekilmesini emreder. Gözleri kör edilen ve iþinden kovulan Yusuf, sýska taylarla birlikte evine döner. Oðlu Ruþen Ali'ye verdiði talimatlarla taylarý büyütür. Babasý kör olduðu için Köroðlu takma adýyla anýlan Ruþen Ali, babasýnýn isteðine göre atlarý yetiþtirir. Taylardan biri olaðanüstü bir at haline gelir ve Kýrat adý verilir. Kýrat da destan kahramaný Köroðlu kadar ünlenir. Seyis Yusuf, Bolu beyinden intikam almak için gözlerini açacak ve onu güçlü kýlacak üç sihirli köpüðü içmek üzere oðlu ile birlikte pýnara gider. Ancak, Köroðlu babasýna getirmesi gereken bu köpükleri kendisi içer, yiðitlik, þâirlik ve sonsuz güç kazanýr. Babasý kaderine rýza gösterir ancak oðluna mutlaka intikamýný almasýný söyler. Köroðlu Çamlýbel'e yerleþir, çevresine yiðitler toplar ve babasýnýn intikamýný alýr. Hayatýný yoksul ve çaresizlere yardým ederek geçirir.

TÜREYÝÞ DESTANI

Büyük Hun Hakanlarýndan birinin iki kýzý vardý. Kýzlarýnýn ikisi de bir birinden güzeldi. Öyle güzeldi ki, Huðlar, bu iki kýzýn da, ancak ilahlarla evlenebileceðine inanýyor ve bu kýzlarýn insanlar için yaratýlmadýðýný söylüyorlardý. Hakan da ayni þekilde düþündüðü için kýzlarýný insanlardan uzak tutmanýn yollanýn aradý, ülkesinin en kuzey ucunda, insan ayaðý az basan veya insan ayaðý hiç görmeyen bir yerinde, çok yüksek bir kule yaptýrdý.

Kýzlarýn ikisini de bu kuleye kapattý. Ondan sonra da aklýnca inandýðý ilaha yalvarmaða, gelip kýzlarýyla evlenmesi için yakarmaða baþladý. Öyle yalvarýyor, öyle yakarýyordu ki sonunda bir gün. Hakanýn kendi aklýnca inandýðý Ýlâh dayanamadý ve bir Bozkurt sekline girip geldi. Hun Hakanýnýn kýzlarýyla evlendi.

Bu evlenmeden birçok çocuklar doðdu; bunlara Dokuz Oðuz-On Uygur denildi. Çocuklarýn hepsinin sesi Bozkurt sesine benzedi. Yine bu çocuklar, birer Bozkurt ruhu taþýyarak çoðaldýlar.

BOZKURT DESTANI

Türkler'in ilk atalarý Batý Denizi'nin batý kýyýsýnda otururlardý. Türkler, Lin adlý bir ülkenin ordularýnca yenilgiye uðratýldýlar. Düþman çerileri bütün Türkleri erkek-kadýn, küçük-büyük demeden öldürdüler. Bu büyük ve acýmasýz kýyýmdan yalnýzca 10 yaþlarýnda bulunan bir oðlan sað kaldý geriye. Düþman askerleri bu çocuðu da buldular ama onu öldürmediler; bu yaþayan son Türk'ü acýlar içinde can versin diye, kollarýný ve bacaklarýný keserek bir bataklýða attýlar. Düþman hükümdarý, çeri (asker) lerinin son bir Türk'ü sað olarak býraktýðýný öðrendi; hemen buyruk verdi ki bu son Türk de öldürüle ve Türkler'in kökü tümüyle kazýna... Düþman çerileri çocuðu bulmak için yola koyuldular. Fakat diþi bir Bozkurt çýktý ve çocuðu diþleriyle ensesinden kavrayarak kaçýrdý; Altay daðlarýnda izi bulunmaz, ýssýz ve her tarafý yüksek daðlarla çevrili bir maðaraya götürdü. Maðaranýn içinde büyük bir ova vardý. Ova, baþtan ayaða ot ve çayýrlarla kaplýydý; dörtbir yaný sarp daðlarla çevrili idi. Bozkurt burada çocuðun yaralarýný yalayýp týmar etti, iyileþtirdi; onu sütüyle, avladýðý hayvanlarýn etiyle besledi, büyüttü. Sonunda çocuk büyüdü, ergenlik çaðýna girdi ve Bozkurt ile yaþayan son Türk eri evlendiler. Bu evlilikten 10 çocuk doðdu. Çocuklar büyüdüler; dýþarýdan kýzlarla evlenerek ürediler. Türkler çoðaldýlar ve çevreye yayýldýlar. Ordular kurup Lin ülkesine saldýrdýlar ve atalarýnýn öcünü aldýlar. Yeni bir devlet kurdular, dört bir yana yeniden egemen oldular. Ve Türk kaganlarý atalarýnýn anýsýna hürmeten, otaðlarýnýn önünde hep kurt baþlý bir sancak dalgalandýrdýlar...

Bu efsaneden anlaþýldýðýna göre, Türkler'in ilk yurtlarý, Orta Asya'nýn batýsýna yakýn bir yerlerde idi. Türkler, Turfan'ýn kuzey daðlarýna daha sonra göçmüþlerdi.

Çin tarihlerinin de yazmýþ olduðu Bozkurt destaný, burada bitmektedir. Çinliler daha sonra nelerin olduðunu açýk olarak yazmýyorlar. Bu efsanenin son bölümü, Ergenekon Destaný'dýr. Ergenekon Destaný, Cengiz Han çaðýnda moðollaþtýrýlmýþtýr. Ancak bu efsanenin kökleri ve ana motifleri, açýkça Kök Türkler ile ilgilidir. Kök Türk Devleti, MS 6.yy.dan itibaren bir cihan imparatorluðu olmuþ ve 200 yýl yaþamýþtýr. Böyle büyük ve güçlü bir devletin, ilkel Moðollar'dan bir efsane alýp kökenlerini ona dayandýrmasý mümkün deðildir. Ayrýca, Ergenekon Destaný'nýn ana motiflerinden biri, Demirci'dir. Destanda demirci, daðda demir madeni bulur ve Türkler bu demir madenini eriterek Bozkurt'un önderliðinde Ergenekon'dan çýkarlar. Unutmamak gerekir ki, Göktürkler'in atalarý da demirci idiler. Onlar en iyi çelikleri iþler, baþka devletlere silah olarak satarlardý. Göktürkler'in atalarý, demir cevherleriyle dolu daðlarýn eteklerinde türemiþler, demirleri eriterek yeryüzüne çýkmýþlardý. Sonradan kendilerinin de demirci olmalarý bundan ileri gelmektedir. Oysa Moðollar, demirciliði bilmezlerdi. Cengiz Han zamanýnda Moðollar'ýn yanýna gelen bir Çin elçisi, o çaðda bile Moðollar'ýn ok uçlarýný taþtan yaptýklarýný, demir iþlemeyi bilmediklerini belirtir. Moðoýllar demir iþlemeyi, Cengiz Han zamanýnda Uygur Türkleri'nden öðrenmiþlerdir. Ayrýca Bozkurt, Türkler'in kutsal hayvanýdýr. Moðollar'ýn kutsal hayvaný köpektir.

Asya Büyük Hun Devleti'nde, bizzat Hun hakanýnýn baþkanlýk ettiði törenler vardýr. Bu törenlerden en önemlisinde, devletin ileri gelenleri toplanarak Ata Maðarasý'na giderler ve orada, hakanýn baþkanlýðýnda dini törenler yapýlýr, atalara saygý gösterilir. Ayný törenler, Göktürk Devleti'nde de yapýlagelmiþtir. Bu adý geçen Ata Maðarasý, Bozkurt'un Türk gencini düþmandan kaçýrýp sakladýðý ve Ergenekon'a ulaþtýrdýðý maðaradýr. Asýl önemli olan nokta ise, bütün milletçe bunlara inanýlmasý ve devletin de bu efsaneye saygý göstermesidir. Yukarýda deðinilen konular, Ergenekon Destaný bölümünde daha geniþ olarak anlatýlmýþtýr.

Az önce bir özetini vermiþ olduðumuz Bozkurt Destaný, Türk kültürü'ne derinlemesine etki yapmýþtýr. Bugünkü Moðolistan'ýn Bugut mevkiinde bulunmuþ olan, 578-580 yýllarýndan Kök Türkler'den kalma Bugut Anýtý'nýn üzerinde elleri kesik bir çocuða süt emziren bir Bozkurt kabartmasý vardýr. Ayrýca Özbekistan'da çeþitli yerlerde kurda binmiþ, kol ve bacaklarý kesik insan figürleri bulunmaktadýr...

Bununla birlikte Destan ile ilgili üç farklý söyleyiþ de bulunmaktadýr.Bunlar;

Birinci söyleyiþ:

Hun Ülkesinin kuzeyinde So adý verilen bir ülke vardý. Burada, Hunlarla ayný soydan olan Göktürkler otururdu. Bir gün Göktürkler So Ülkesinden ayrýldýlar. Bu sýrada baþlarýnda Kaðan Pu adlý bir yiðit vardý. Kaðan Pu'nun on altý kardeþi bulunuyordu. On altý kardeþten birinin annesi bir kurttu.

Annesi Göktürklerce en kutsal yaratýklardan biri olarak bilinen ve böyle kabul edilen bir kurt olduðu için delikanlý, rüzgârlara ve yaðmura söz geçirir, bu iki kuvveti buyruðu altýnda tutardý.

Bununla beraber, So Ülkesindeki yurtlarýndan ayrýlan Göktürkler düþmanlarýnýn baskýnýna uðradýlar. Bu baskýnda düþmanlar bütün Göktürkler'i yok ettikleri gibi on altý kardeþten sadece birisi kurtulabildi. Kurtulan delikanlý annesi kurt olan idi.

Bu delikanlýnýn da, birisi yaz diðeri de kýþ ilâhýnýn kýzý olan iki karýsý vardý. Baskýndan sonra her ikisinden ikiþer oðlu oldu. Zamanla kalabalýklaþýp çoðalan halk, çocuklardan en büyüðünü kendilerine Hakan seçtiler; o zamanki adý Göktürk dilinde deðildi. Hakan seçilir seçilmez Göktürkçe olmayan bu adýný býraktý ve Türk adýný aldý.

Ondan sonra Türk on kadýnla evlendi, bir çok çocuklarý oldu. içlerinden Asena adýný taþýyan biri hakanlýk tahtýna geçince boyun adý da Aþine oldu. Ýkinci söyleyiþ:

Hunlarýn bir boyu olan ve adýna Aþine denilen Türk boyu Hazar Denizinin batý taraflarýnda yerleþmiþti. Türklerin ilk atasý olarak biliniyordu. Rahat ve huzur içinde otururlarken bir gün ansýzýn düþmanlarýn baskýnýna uðradýlar. Baskýnýn sonunda kimse sað kalmadý.

Her nasýlsa küçücük bir çocuk bu baskýndan sað kalmýþ bir köþeye sýðýnmýþtý. Düþmanlar onu da gördüler. Fakat, cýlýz ve küçük bir çocuk olduðu için kimse ondan korkmadý ve ona aldýrmadý. Hattâ içlerinden acýyanlar bile çýktý. Ama düþman yine de her ihtimali düþünüp, çocuðu öldürmektense kolunu bacaðýný kesip orada öylece býrakmayý uygun gördü; düþündükleri gibi yaptýlar.

Kolunu bacaðýný kesip, yan ölü hâle getirdikleri çocuðu alýp bataklýkta bir sazlýða attýlar; býrakýp gittiler.

O sýrada, nereden çýktýðý bilinmeyen bir diþi Bozkurt göründü, geldi, çocuðu emzirdi. Yaralarýný yalayýp iyi etti. O günden sonra da, avlanýp getirdiði yiyeceklerle çocuðu besleyip büyüttü, gücünü kuvvetini arttýrdý.

Zamanla Bozkurd'un beslediði çocuk gürbüzleþti.

Günlerden sonra bir gün, baskýn yapýp Asine soyunu yok eden düþman baþbuðu, kolunu bacaðýný keserek sazlýða attýklarý çocuðun yaþadýðýný öðrendi. Adamlar gönderip durumu öðrenmek, sað kaldý ise öldürtmek istedi.

Düþman baþbuðunun gönderdiði asker geldiðinde, kolu bacaðý kesik gencin yanýnda bir diþi Bozkurt gördü. Diþi Bozkurt tehlikeyi sezmiþti, diþleriyle gerici yakaladýðý gibi denizin öte yanýna geçirdi; orada da durmayýp Altay Daðlarýna doðru götürdü. Orada, her tarafý yüksek daðlarla çevrili bir yaylada bir maðaraya yerleþtirdi, onunla evlendi; on oðlan doðurdu!

Maðaranýn bulunduðu yayla yeþillikti; serin gür sularý, meyve aðaçlan, av hayvanlarý vardý. Oðlanlar orada büyüdüler, orada evlendiler. Her birinden bir boy türedi. Bunlardan birinin adý da Asine boyu idi.

Asine, kardeþlerinin içinde en akýllý, en gözü pek, en yiðit olaný idi. Bu yüzden Türk Hakaný o oldu. Soyunu unutmadý. çadýrýnýn önüne her zaman, tepesinde bir kurt baþý bulunan bir tuð dikti.

Aradan çok yýllar geçti. Aþine boyuna Asençe adlý bir baþka yiðit hakan oldu. Bunun zamanýnda ise Aþine boyu, bulunduklarý yerden çýkýp daha güzel yurtlara yerleþtiler.

Üçüncü söyleyiþ:

Bir not halindedir. Çin devlet adamlarýndan Cjan-Ken'in, Milattan önce 119 yýlýnda, Çine göre batý ülkelerinde yaptýðý gezi sonunda gördüklerini ve duyduklarýn yazýp o zamanki Çin împaratoruna sunduðu notlan arasýnda kayýtlýdýr. Notu, Abdülkadir înan'ýn, Türk Dili Araþtýrmalan Yýllýðý (1954) ndaki Türk Destanlanna Genel bir bakýþ adlý yazýsýndan olduðu gibi alýyoruz:

"Hun Ülkesinde bulunduðum zaman duydum ki Usun Haný, Gunmo unvanýný taþýyor. Gunmo'nun babasý, Hunlann batýsýndaki bir ülkeye sahipti. Gunmo'nun babasý bir savaþta Hunlar tarafýndan öldürüldü. Yeni doðmuþ olan Gun-mo'yu kýrlara attýlar. Kuþlar çocuðu sineklerden koruyor; bir diþi kurt sütüyle besliyordu. Hun Hakaný buna þaþtý. Bu çocuðu saydý. Onu kendi terbiyesine aldý, büyüttü. Babasýnýn ülkesini ona geri verdi."

Kaçýnýz bilirsiniz, biz nerelerden geldik

Atamýz Kayan gibi, daðlardan akan seldik

Bugün anlatacaðým, geldiðimiz yerleri

O daðlarý, taþlarý, ovayý, nehirleri

Ýyi dinleyin beni, ki yaþayýn o aný

Öyle anlatayým ki, unutmayýn o aný

Ýyi bilin, öðrenin, anlatýn unutmadan

Tek sözü eksiltmeden, bir kelime katmadan

Ýl Han Kaðan baþtaydý, kuvvetliydi Gök Türkler

Savaþa doymuyordu, heyecanlý yürekler

Okunun ötmediði, kýlýcýn yetmediði

Millet kalmýþ mýydý ki, tek maðlup etmediði

Bir de Sevinç Han vardý, Moðollarýn baþýnda

Yaþýný da bilirim, Ýl Han Kaðan yaþýnda

Diþ geçirememiþti, yiðit Türk çerisine

Ýlerlemiþti Türkler, Moðol içerisine

Sevinç Han dayanamaz, mektup yollar dört yana

Der ki: "Türkler düþmandýr, hem bana hem de sana."

Toplanýp çevre beyler, varýrlar bir karara

Birleþmeli hep birden, açmalý Türk`te yara

Haber alýr Ýl Han`ým, geldi savaþýn çaðý

Beþ bin ordu birleþse, sönmez Türk`ün ocaðý

Gök Türkler yener yine, þaþýrýr karþý beyler

Hele bir görün bakýn, Sevinç Han þimdi neyler

Býrakýp hayvanlarý, kaçar Moðol ordusu

Bu ne anlama gelir, sorulmamýþ sorgusu

Türkler baþlar þölene, hem yeyip hem içmeye

Ama Moðol uyumaz, gelir kaným içmeye

Ani bir baskýn olur, bir bir düþer Türk eri

Her yan cesetle dolar, ayrýk gövdeyle seri

Ýki alp er çarpýþýr, adlarý Kayan, Tukuz

Unutma biz bir yaydan, atýlan dokuz okuz

Kayan, kaðan oðluydu, daðdan akan sel gibi

Tukuz, kaðan yeðeni, gökten esen yel gibi

Gözlerinin önünde, yok oldu budunlarý

Atlayýp da atlara, kaçtýlar kadýnlarý

Kaçtýlar dediysem ben, sanmayýn ki korkudan

Beyleri emretmiþti, ar denilen duygudan

Almýla idi biri, Bengül de ötekisi

Gittiler Kutlu Dað`a, at üstünde ikisi

Kayan ve Tukuz, bitik; yýðýldýlar topraða

Türk`ün bu helal kaný, feda olsun bayraða

Sevinç Han geri döndü, Türkler öldü sanarak

Bir kahkaha patlattý, manzaraya kanarak

Derken bir kýpýrdanma, Tukuz kalktý ayaða

Taþýdý Kayan`ý da, kuytuda bir oyuða

Almýla ile Bengül, döndüler sonraki gün

Ama kaçmalýydýlar, öz vatanýndan sürgün

Yiðitleri yaralý, halleri yok ölmeye

Ne ölmeye hal kaldý, ne de bir tek gülmeye

Kutle Dað`a vardýlar, kaldýlar bir kaç gece

Ýyileþti yiðitler, gezdiler gündüz gece

Aradýlar o kadar, sonunda da buldular

Bu korkulu yaþamdan, sonunda kurtuldular

Lakin bu yerin yolu, geçit vermez pek kolay

O anda oluverdi, o ne muhteþem olay

Bir bozkurt peyda oldu, düþtü dördün önüne

Yol gösterdi onlara, bu cennetin içine

Öyle bir yer ki ora, Kök Tanrý`dan hediye

Kapattýlar geçidi, yaðý bulmasýn diye

Dediler buraya ad, koyalým "Ergenekon"

"Ergene": "dað kameri"; ve "diklik" demektir "kon"...

Asena`nýn kurtlarý, girdiler güzel yurda

Hepsi duacýydýlar, o yol gösteren kurda

Kaðan soyunda gelen, Kayan önderleriydi

O demirden kurt baþlý bayrak gönderleriydi

Ergenekon onlara, yurt oldu tam dört yüz yýl

Hatýrla o günleri, sarhoþluðundan ayýl

Dört yüz yýl çoðaldýlar, yaþlýlarý ölürken

Boy boy oldu Tukuzlar, Kayat ve de Türülken

Tukuzlar ve Türülken, atalarýdýr Tukuz

Sonra da bu iki kol, oldular Dokuz Oðuz

Kayat; soyu Kayan`ýn, kaðanlar hep bu boydan

Çýkmadýlar töreden, hepsi de ayný soydan

Þölen yaptýlar her yýl, anarak kutlu günü

Unutmadýlar bir an, ne yaðýyý ne dünü

Dört yüzüncü þölende, kaðandý Börte Çine

Türk`ün öç duygularý, bir baþka coþtu yine

O savaþta olanlar, Gök Türk`üme ar gelir

Sýðmaz oldu tümenler, Ergenekon dar gelir

Ama burdan çýkmanýn, bir çaresi yok muydu

Demirden daðý gören, o tarihte yok muydu

Bütün halk arar oldu, kurtuluþun yolunu

Gözler hep tarar oldu, hem saðýný solunu

Bir çocuk çoban vardý, yiðit Tirek adýnda

O ne kaval çalardý, bu on yedi yaþýnda

Bu Tirek çalmaz sanki, kavalýyla inlerdi

Çalmaya baþlayýnca, bütün oba dinlerdi

Kavalýyla dosttu o, üflerdi sevdasýný

Kattý Ergenekon`dan, bir çýkýþ arzusunu

Gök gözlü bir kök böri, varýp geldi önüne

Sonra yavaaaþ yürüdü, bir çýplak dað yönüne

Tirek eve dönünce, anlattý demirciye

Dedi: "Ey bilge kiþi, bu kurt gelir de niye?"

Demirci hazýrlandý, sabah Tirek`le gitti

Düþtü kurdun peþine, dað önünde yol bitti

Anladý ki demirci, bu dað saf demirdendir

Ve bu gök tüylü böri, ulu Kök Tengri`dendir

Dönüp anlattý Han`a, bütün bu olanlarý

Demir daðý eritip, yol açmak planlarý

Yýðdýlar odun, kömür ve devasa körükler

Bu son umutlarýydý, çýkmalýydý Gök Türkler

Dualar eþliðinde, yakýldý koca ateþ

Sonunda eridi dað, sevindi bacýkardeþ

Bir öncü yolladýlar dýþarýya bakmaya

Sabýrsýzdý Gök Türkler, öz yurduna akmaya

Öncü giden dönünce, mutlu haber verince

Tuðlar kalktý havaya, bu ereðe erince

Çýkýp Ergenekon`dan, dost ile dost oldular

Varýp atayurduna, yiðitçe öç aldýlar

Yüzlerce yýl solmadan, hep tomurcuk verdiler

Dirlik düzen içinde, yaþayýp yeþerdiler

Ateþte demir dövüp, her yýl hiç unutmadan

Yaþattýlar o günü, hem de hiç aksatmadan...

..........

Ozan Çu-çu anlattý, size kutlu destaný

Siz de anlatasýnýz, gence dostu düþmaný

Sözümüz uzun oldu, lakin gönülden oldu

Giden bir kaç dakika, yine ömürden oldu...

 

Nuh aleyhisselâmýn oðlu Yâfes’in büyük oðlu Türk, doðuda yerleþmiþti. Bunun ülkesine Türkistan denildi. Türklerin ilk atasý olan Türk’ün oðullarýndan büyüðü Kara-Han, Karý-Sayram þehrini baþþehir edinmiþti. Yaylaklarý, Ýpanç þehri yakýnlarýndaki Or-Tag ile Kür-Tag, kýþlaklarý da Porsuk þehri yanýndaki Kara-Kum idi. Kara-Hanýn kardeþleri; Or-Han, Kür-Han ve Küz-Han adlarýný taþýyorlardý. Kara-Han, hârika olarak doðan oðluna bir yaþýnda iken ad koyacaðý sýrada, bu çocuk; “Ben sarayda doðduðumdan, adým Oðuz olsun.” deyince, herkes þaþýrmýþtý. Allah’ýn varlýðýna ve birliðine inanan Oðuz, putperest annesinin sütünü sâdece bir defâ emdi. Babasý, Oðuz’u, kardeþinin kýzý ile evlendirmek isteyince o, Hak dîne girmeyi reddeden amcasýnýn kýzlarý ile evlenmedi.

Oðuz, gençliðinde; yýlkýlarý (at sürüsü) ve insanlarý yiyen, çok korkulan, azgýn bir canavarý öldürerek büyük þöhret kazandý. Oðuz’un, teklif edilen kýzlar ile evlenmeyiþ sebebini öðrenen babasý Kara-Han ile amcalarý, onun gizli ve kendi dinlerine uymayan bir din taþýdýðýný anlayarak, bir av sýrasýnda öldürmeyi plânladýlar. Suikastý anlayýnca, baba ve amcasýný öldürdü. Avlanýrken Gök-Iþýk içinde beliren Gök-Kýzý ile evlendi. Gök-Kýzýndan üçüz oðlu olup; Gün-Han, Ay-Han, Yýldýz-Han, bir rivayete göre de Gün-Alp, Ay-Alp, Yýldýz-Alp adlarýný verdi. Baþka bir gün yine avlanýrken, göl içindeki küçük bir adada, dünyâ güzeli Göl-Kýzýný gördü. Bununla da evlenen Oðuz, Göl-Kýzýndan doðan üçüz oðullarýna Gök-Han, Dað-Han, Deniz-Han, baþka bir rivâyete göre de Gök-Alp, Dað-Alp, Deniz-Alp adlarýný verdi. Sonra, Oðuz Han bütün halkýný toplayarak, ulu bir toy (ziyâfet) verdi. Kýrk yerde aðýr sofralar kurdurdu. Toydan sonra Oðuz Han, beðler ile halka yarlýg (ferman) çýkararak, þöyle buyurdu:

“Ben sizlere oldum Kaðan Alalým yay hem de kalkan Tamga olsun bize boyan Gökbörü olsun oraný Demir çýdalar olsun orman Avlakta yürüsün kulan Ýþte deniz, iþte muran Gün olsun tuð, gök korýkan.”

Bundan sonra Oðuz Han, dünyânýn dört yönüne yarlýg yazdý. Elçilere verip gönderdi. Bu fermanlarda þöyle deniyordu:

“Ben Türklerin kaðanýyým; dünyânýn dört bucaðýnýn da hâkimi olsam gerekir. Sizlerden itâatinizi istiyorum. Kim benim buyruðuma baþ eðerse, el olursa, hediyelerini kabul eder, kendisini dost sayarým. Her kim de baþ eðmezse, ona gazab eder, üzerine ordu çekip, baskýn yapar, hemen astýrýp, yok ederim!”.

Bu sýrada saðdaki Çin Kaðaný, kýymetli hediyelerle elçisini gönderip, itâatini saygý ile arz etti; onunla dost oldu. Soldaki Urum Kaðan, itâatlerini bildirmediðinden ordusunu çekip, onlarýn üzerine yürüyen Oðuz Han, kýrk gün sonra Muzdað (Buzdaðý) eteðine gelince otaðýna güneyden bir ýþýk girdi ve içinden, gök tüylü, gök yeleli iri bir erkek böri (kurt) çýktý. Bu Gök-Böri konuþarak, Oðuz Han’a; “Ben senin orduna kýlavuz olarak önde yürüyeceðim.” dedi ve böyle yaptý.

Muzdaðdan sonra Gök-Börinin kýlavuzluðunda batýya yürüyen ordusunun baþýndaki Oðuz Han, Ýtil-Müren (Volga Nehri) boyundaki Karadað önünde yapýlan savaþta, kalabalýk ordulu Urum-Kaðaný yendi, kaçýrttý. Urum-Kaðanýn kardeþi olup, Oðuz’a itâat eden ve saklandýðý kaleleri teslim eyleyen Urum-Beðin oðluna, itâatle teslim olmasý üzerine, Türkçe saklayan, koruyan manâsýnda “Saklar” (Eslar/Slav) adý verildi. Zaferden sonra, Uluð-Ordu Beð adlý birisi, ulu aðaçlardan yaptýðý kayýklarla, orduyu Ýtil’den öteye-batýya, geçirdiðinden, Oðuz Han onu mükâfâtlandýrarak, Ýtil’in batýsýndaki ülkeleri ona baðýþladý ve kendisine oðyuk-aðaç mânâsýnda Kýpçak-Beð adýný verdi.

Ýtil Nehri kuzeyinden karanlýklar ülkesinde yaþayan Kýl-Barak veya Ýt-Barak kavmini de itâat altýna alan Oðuz Han, anayurdu korumak için, Uygun uruðunu vazifelendirmiþtir. Anayurttan, Afgan ve Hind üzerine sefere çýkan Oðuz Han, yolda her zaman bindiði ala aygýrý kaçýp, tepeleri dâimî karlý Muzdaðýn karlarý içine gitti. Buna çok üzülen Oðuz, ordusundaki cesur, soðuða dayanýklý bir beðin, dokuz gün içinde gidip bu atý karlar içinde tutup, getirmesine çok sevindi. Onu mükafâtlandýrarak Tanrýdaðlar bölgesinin karlý yaylaklarýný ona baðýþlayýp; “Sen, buradaki beðlere baþ ol ve senin adýn hep Karluk olsun.” dedi.

Afgan ve Hind ellerini fethetti. Sonra, Ýran üzerine Horasan’a yürüdü. Yolda, duvarlarý altýndan, pencereleri gümüþten, çatýsý ve kapýsý demirden ulu bir konak gördüler. Bunun kilitli kapýsýný açmak, çok zor olduðundan, Oðuz Kaðan pek becerikli, hünerli bir kiþi olan askerlerinden Tömürdü-Kaðul adlý birisine, Kal-Aç diyerek, buranýn kapýsýný açmasýný buyurdu.Seferde yaðmalar ve savaþlarda alýnan ganimetlerini taþýmak için aðaç araba yapan usta askeri çok beðenen Oðuz Han, ona yüklü arabanýn yürürken çýkardýðý“Kang-Kang” sesine göre Kanglý adýný verdi.

Oðuz Han, Daðýstan’daki Tarku ve Derbend bölgelerini fethederek oradan Þirvan, Aran, Mugan ve Gürcistan ülkeleri üzerine gelip buralarý da feth eyledi. Yaz sýcaðýnda, ordusuyla Sabalan ve Arar daðlarýndaki Alatað (Aðrý Daðý) yaylaklarýnda ordusu ile yayladý. Her iki daða da Türkçe adlar verildi. Oðuz Hanýn, bu çevrede fethettiði ülkeye Türkçe Azar-Baygan adý verildi.

Oðuz Han, Alatað yaylasýnda iken Gürcistan, Irak, Anadolu ve Suriye ülkelerine elçiler gönderip, itâat etmelerini bildirdi. Kýþ gelince Mugan Çölünü geçerek, ordusu ile orada ve Kür ile Aras nehirleri arasýndaki Aran (Karabað) kýþlaðýnda kýþladý. Baharda Gürcüler itâat ettilerse de sonradan caydýlar. Oðuz Han, kendi oðullarýný, iki yüzer kiþi ile bu küçük kavmin üzerine gönderdi ve buradan ordusuna erzak tedârik ettirdi.

Alatað’dan ordusu ile sefere çýkan Oðuz Han, Anadolu ve Irak üzerine yürüdü. Buralarýn ulularý gelerek, savaþmadan itâat ettiler. Kýþ bastýrýnca, Oðuz Han, ordusu ile Dicle Nehri boyunda kýþladý. Ýlkbaharda Þam üzerine yürüdü. Bütün Raka ve Þam ülkesi itâat ettiyse de üç yüz altmýþ kale kapýlý Antakya þehri direnince, bir yýl süren kuþatmadan sonra, burasý da zaptedildi. Oðuz Han, Antakya’da tahta geçti. Yanýndaki doksan bin askerini bu þehre yerleþtirip, kýþladý. Askerlerin çoluk çocuðunu da bu ulu þehirde barýndýrdý. Bu þehirden Altý oðlunu (Filistin ve Mýsýr ülkeleri) Tekfur’un üzerine öncü olarak gönderdi. Eðer itâat etmezse ordusu ile kendisinin de geleceðini bildirdi. Ýki gün ve iki gece süren savaþta yenilen Tekfur, yakalanarak Antakya’da Oðuz Hana gönderildi. Oðuz Han itâatini arz eden Tekfur’u haraca baðlayýp yeniden kendi ülkesine hâkim tâyin etti. Yunan ve Frenk ülkesinin durumunu Tekfur’dan öðrenen Oðuz Han, üç oðlunu Yunan, üç oðlunu da Frenk ülkelerini itâat ettirmeðe gönderdi. Tekfur da kendi elçisi ile bu iki ülkeye tez elden þu haberi yolladý: “Bu Oðuzlar, çok büyük kudret ve kuvvet sâhibidirler. Güneþin doðduðu yerden buralara kadar bütün ülkeleri ellerine geçirmiþlerdir. Onlara hiç kimse dayanamaz. Siz de kendi isteðinizle, yýllýk vergi vererek, onlara itâat ediniz. Karþý çýkýp da halkýnýz kýrýlmasýn.” Sonunda, Frenk ve Yunan ülkeleri itâat edip, haraca baðlandýlar. Üç yýl Antakya’da kýþlayan Oðuz Han, Baðdat Ýsfahan yolu ile Ýran’a gelip, Demevan Daðýndan, Horasan-Herat (Afgan) yolu ile ülkesine dönmeðe karar verdi.

Oðuz Han Amuderya’yý (Ceyhun) geçerek, Ilak ülkesindeki Semerkand bölgesine vardý. Buhara sýnýrýndaki Yalbulaðaz mevkiine geldi. Anayurduna eriþti. Elli yýlda dünyâyý feth eden ulu cihangiri, Kanglý ve Uygurlar, dokuz günlük yoldan gelerek karþýladýlar. Kürtak Yaylaðýna gelen Oðuz Han burada, bin evi doyuracak koyun ile dokuz yüz kýsrak kestirerek, ulu bir toy verdi. Oðuz Hanýn yanýnda soylu, yaþlý, uzun tecrübeli ve ak saçlý bir Düþüme(vezir) vardý, adý Uluð-Türk idi. Bu vezir, bir gün rüyâda gördü ki, bir Altýn Yay doðudan batýya doðru gidiyor. Uyanýp, rüyâyý, Oðuz Hanýn ve neslinin cihan hâkimiyetine tâbir etti. Bunun üzerine Oðuz, oðullarýný çaðýrýp, avlanmalarýný istedi. Büyükler doðuya, küçükler batýya doðru ava çýktýlar. Gün, Ay, Yýldýz yolda bir Altýn-Yay; Gök, Dað, Deniz de yollarý üzerinde üç Gümüþ-Ok bularak dönüp babalarýna getirdiler. Buna çok sevinen Oðuz Han, oklarýn herbirini küçük oðullarýnýn birisine verdi: “Ok, yaya tabidir, onu atarken de öyle olunuz” dedi. Sonra dönüp, Altýn-Yay’ý üçe bölerek, her parçasýný büyük oðullarýndan birisine verdi: Bunlara, Boz-Oklar dedi. Sonra, büyük kurultay toplayarak, yanýna kýrk kulaç boyunda bir direk diktirip, üzerine bir altýn tavuk koydu ve dibine bir Akkoyun baðladý; soluna da kýrk kulaçlýk direk diktirip, üzerine bir Gümüþ-Tavuk koydurdu ve dibine bir Karakoyun baðladý. Oðullarýndan Bozoklarý, sað (doðu) yanýna, üç-oklarý da sol (batý) yanýna oturtarak, kýrk gün, kýrk gece yiyip içtiler. Ulu toy yaptýlar. Sonra Oðuz Han ülkesini altý oðlu arasýnda bölüþtürdü ve rûhunu teslim etti.

Her þeyden önce su vardýr. Yer , gök , ay ve güneþ yoktu. Ýlah Kara Han ( Kayra Han ) ile insan vardý. Her ikisi de birer kara kaz seklinde , suyun üstünde uçuyorlardý.

Kara Han hiç bir þey düþünmüyordu. O sýrada insan rüzgârý icât edip suyu dalgalandýrdý, Kara Hanin yüzüne su sýçrattý. Bunu yapýnca da kendisinin ilahlardan daha güçlü olduðunu sandý, daha yüksekte uçmak istedi.

Ama uçamadý ve suya düþüp dibe doðru dalmaða baþladý. Neredeyse boðulacaktý; "Bana yardim et!" diye baðýrýp Kara Handan yardim istedi.

Kara Han izin verdi ve insan su yüzüne boðulmadan çýktý. Ondan sonra Kara Han: "Saðlam bir tas olsun!" dedi; suyun dibinden bir tas yükseldi. Kara Han ile Ýnsan, bu tasýn üstüne oturdular. Kara Han Ýnsana: "Suya dal, suyun dibinden toprak çýkar!" diye emir verdi, insan bu emri yerine getirdi. Suyun dibinden çýkardýðý topraðý Kara Han'a götürdü.

Kara Han, insanin getirdiði topraðý suyun üzerine serpti ve serperken de: "Yer olsun!..." diye buyurdu. Buyruk yerine geldi, böylece yer yüzü yaratýlmýþ oldu. Kara Han, insana yi-, ne: "Suya dal ve suyun dibindeki topraktan çýkar!.." diye emir verdi, insan suya daldýðý zaman, bu sefer, kendim için de toprak alayým, diye düþündü, iki avucuna da toprak doldurdu, birindekini Kara Han'dan gizlemek için aðzýna attý, sakladý. Maksadý, Kara Han'dan saklayýp kendine göre bir yer yaratmaktý.

Bu düþünceyle avucundaki topraðý getirip Kara Han'a uzattý. Kara Han, bu topraðý da suyun üzerine serpti ve geniþlemesini buyurdu. Ne var ki Kara Han’ýn suya serptiði toprak gibi, insanin aðzýnýn içine sakladýðý toprak da büyüyüp geniþlemeðe baþlamýþtý. Bunu düþünmeyen insan korktu, soluðu kesilecekti, neredeyse Ölecekti. Kaçmaða baþladý. Ama nereye kaçsa yani basýnda Kara Han’ýn varlýðýný hissediyordu, ondan kaçamýyordu. Çaresiz kalýnca yalvarmaða baþladý.

Kara Han, insana: "Aðzýndaki topraðý ne için sakladýn?" diye sordu, insan: "Kendim için yer yaratmak niyetiyle saklamýþtým." diye cevap verdi. Kara Han da: "Öyleyse at aðzýndan da kurtul!" dedi. insan, aðzýnda sakladýðý topraðý attý. Bunlar yere dökülürken küçük tepeler meydana geldi. Bunun üzerine Kara Han: "Simdi sen artýk günahlý oldun" dedi; "Bana karsý geldin, kötülük düþündün. Senden sonra sana uyan, senin gibi kötülük düþünenler, senin gibi kötü kiþi olacaklar; bana itaat edenler ise iyi ve temiz düþünceli olacak, onlar güneþ ve aydýnlýk yüzü göreceklerdir. Bundan sonra senin adin Erlik olsun. Günahlarýný benden saklayanlar senin adamýn olsun, günahlarým senden saklayanlar ise benim olsunlar!..."

Bu sýrada, yer yüzünde dalsýz budaksýz bir aðaç yeþermiþti. Kara Han bu dalsýz budaksýz aðacý görünce hoþlaþmadý ; "Dallan, yapraklarý olmayan aðaca bakmak hös deðil, bu aðacýn dokuz dalý birden olsun!..." dedi. dalsýz budaksýz aðaç bir anda dokuz dallý oluverdi. Kara Han bunu görünce: "Bu dokuz dalýn her birinin kökünde birerden dokuz kiþi türesin ve bunlardan dokuz millet olsun!.." dedi.

Erlik, bunlar olurken büyük bir gürültü duymuþtu. Nedir acaba? diye bakýnýp düþünürken vardý Kara Han'a gürültünün sebebini sordu. Kara Han da: "Ben bir Hakaným sen de kendince bir Hakansýn. Duyduðun gürültüyü yapan insanlar benim insanlarýmdýr." diye cevap verdi. Erlik bu milleti kendisine vermesi için Kara Han'a rica ettiyse de Kara Han: "Hayýr!" diye karþýladý; "Sen git kendi isine bak!"

Erlikçin cani sikildi. "Hele dur bir gidip su milleti göreyim" diye kalabalýðýn yanýna vardý. Orada, insanlardan baþka yaban hayvanlarý, kuþlar ve daha bilmediði bir çok güzel yaratýklar vardý. Erlik: "Kara Han bunlarý nasýl yarattý acaba? Bunlar burada ne yiyip ne içiyorlar?" dîye düþünmeðe baþladý. O düþüne dursun , insanlar aðacýn meyvelerinden yemeðe baþlamýþlardý. Erlik baktý ki, insanlar aðacýn yalnýz bir yanýndaki meyvelerden yiyorlar, öte yandakilere ellerini bile sürmüyorlar. Gidip bunun sebebini sordu, insanlardan aldýðý cevap ise: "Tanrý bize o yandaki meyvelerden yemeyi yasak etti, biz de bunun için o meyvelerden yemiyor ancak, için verdiði günesin doðduðu yandaki meyvelerden yiyoruz. Su gördüðün yýlan ile köpek, o yasak yandaki meyveleri ye-mememiz için bekçilik ediyor."

Bu cevap Erlikçin canini sýkacaðý yerde sevindirdi. aðacýn çevresindeki insanlarýn arasýnda bulunan Doðanay (Törüngey) denilen bir adam buldu ve ona: "Kara Han size yalan söylemiþ. Asil size yasakladýðý meyvelerden yemeniz gerekir; daha tatlýdýr, göreceksiniz" dedi. Bu sýrada uyumakta olan yýlanýn aðzýna girdi ve yýlana aðaca çýkmasýný söyledi. yýlan da aðaca çýkýp yasak meyvelerden yedi. Doganay'in karisi Ece (Eje) yanlarýna gelmiþti. Erlik, Doðanay'la Ece'ye de meyvelerden yemeleri için ýsrar etti. Doganay, Kara Han’ýn sözünü tutarak yasak meyvelerden yemedi ama karisi Ece dayanamadý, yedi. Meyve çok tatlý-idi. Alýp, kocasýnýn aðzýna sürdü o anda Doganay ile Ece'nin tüyleri dökülüverdi, birden utanmaða baþladýlar, kaçýþýp her biri bir aðacýn ardýna saklandýlar.

Bu isler olurken Kara Han oraya gelmiþti, insanlarýn hepsi birden kaçýþýp aklýnca birer köseye gizlenmiþlerdi. Kara Han: "Doganay!. Ece!. Doganay! Ece!" diye haykýrmaða baþladý. "Neredesiniz?"

Doðan ay’la Ece: "Aðaçlarýn arasýndayýz" diye cevap verdiler. "Sana görünemeyiz. Utanýyoruz."

Sonra, olanlarý bir bir anlattýlar. Kara Han, bildiði þeyleri duymanýn Öfkesi içinde her birine ayrý ayrý cezalar verdi: "Simdi sen de Erlik'ten bir parça oldun" diye yýlana verdi ilk cezasýný; "Ýnsanlar sana düþman olsun, seni görünce vurup, ezip öldürsünler!" dedi.

Ece'ye döndü: "Sen Erlikçin sözüne uydun, yasak meyveyi yedin, öyleyse cezaný çekeceksin. Çocuk doðuracaksýn, doðururken de türlü eza cefa ve acý çekeceksin. Sonunda öleceksin, ölümü tadacaksýn!"

Doganay’e da söyle diyerek cezasýný verdi: "Erlikçin gösterdiðini yedin. Benim sözümü dinlemedin. Madem Erlikçin sözüne uydun öyleyse onun adamlarý onun ülkesinde yasar, karanlýk dünyasýnda bulunur. Benim ýþýðýmdan mahrum kalýr. Benim sözümü dinlemiþ olsaydýn benim gibi olacaktýn. Dinlemediðin için dokuz oðlun ve dokuz kýzýn olacak. Bundan sonra ben insan yaratmayacaðým. Bundan sonra insanlar senden türeyecek. Tek basýna ne yaparsan yap."

Erliðe de kýzdý: "Benim adamlarýmý neden aldattýn?" diye sordu öfkeyle. ,

Erlik: "Ýstedim vermedin" dedi; "Ben de senden çaldým. artýk hep çalacaðým. Atla kaçarsa düþürüp çalacaðým; içip içip sarhoþ olurlarsa birbirine düþürüp dövüþtüreceðim.. Suya girseler, aðaçlara çýksalar bile yine çalacaðým."

Kara Han da: "Öyleyse üç kat yerin altýnda, ayý güneþi olmayan karanlýk bir dünya vardýr. Seni oraya atýyorum!" diye Erlikçi cezalandýrdý.

Bu is de bitince bütün insanlara birden ceza verdi: "Bundan sonra kendi yemeðinizi kendiniz kazanacak, gücünüzle elde edeceksiniz, benim yemeðimden yemek yok" dedi; "artýk yüz yüze 'gelip sizinle konuþmayacaðým. Size bundan sonra Gök Oðul’u (May tere) göndereceðim."

Gök Oðul gelip insanlara bir çok þeyler yapmasýný öðretti. Arabayý da Gök Oðul yaptý. Ayrýca ot köklerini, yenebilecek bir kiþim otlan yemeyi insanlara öðretti.

Bu böylece sürüp giderken Erlik Gök Oðul’a yalvarýyordu: "Ey Gök Oðul, bana yardim et, Kara Han'dan izin iste, yanýna çýkmak dileðimi söyle, yardim et bana!" ,

Gök Oðul, Erlikçin bu dileðini Kara Han'a iletti ise de Kara Han aldýrýþ bile etmedi; Gök Oðul tam altmýþ yýl yalvarma-Sina devam etti. Bunun üzerine, altmýþ yýlýn sonunda Kara Han Erlik'e haber gönderdi: "Düþmanlýktan vazgeçersen, insanlara kötülük etmezsen sana izin veririm, yanýma gelirsin." dedi. Erlik söz verdi. Bunun üzerine, Kara Han’ýn huzuruna çýktý, bas eðdi: "Beni kutsa, bana izin ver, ben de kendime gökler yapayým" diye yalvardý.

Kara Han buna da izin verdi, îzni koparan Erlik kendisi için gökler yaptý Adamlarýný basýna topladý, yaptýðý göklere yerleþtirdi, kendisi de baslarýna geçti, çok kalabalýk oldular. . Ýlâh Kara Han (Kayra Han) in en sevgili kullarýndan olan Ulu kiþi bu durumu görüp üzülmüþtü. Üzüntü içinde düþündü: "Bize baðlý, bizim öz insanlarýmýz yer yüzünde cefa çekip yoruluyor; Erlikçin adamlarý ise göklerde keyfedip duruyor. Bu is, bir ise benzemez."

Bu üzüntülü düþünce içinde, biraz da Kara Han'a gücenmiþ olarak, Erlik'e savaþ açtý. Ne var ki Erlik daha güçlü çýkýp karsý geldi ve ateþle vurup Ulu kiþiyi kaçýrdý. Ulu kiþi doðrulayýp Kara Han’ýn huzuruna çýktý. Kara Han’ýn: "nereden geliyorsun?" diye sormasý üzerine Ulu kiþi: "Erlikçin adamlarýnýn gökyüzünde oturmasý, buna karþýlýk bizim iyi insanlarýmýzýn yer yüzünde yorgun argýn yasamalarý aðýnma gitti, bu çok kötü bir durum diyerek Erlikçin yandaþlarým yere indirmek göklerini basýna yýkmak için Erlik'le savaþ etmek istedim. Fakat gücüm yetmedi, o beni kaçýrdý" diye üzgün ve aðlamaklý cevap verdi.

Kara Han üzülmemesini söyledi. "Erlik'e benden baþka kimsenin gücü yetmez" dedi. "Erlikçin gücü senden fazladýr. Ama bir gün gelecek senin gücün Erlikçin gücünden daha üstün olacak..."

Bu söz üzerine Ulu Kiþi’nin yüreði "ferahladý rahat rahat uyudu.

Bir gün geldi Ulu kiþi o gün güçleneceðini hissetti. Yine o gün Kara Han Ulu kiþiyi yanýna çaðýrttý ve: "Var git, güçlendin gayri; Erlikçin göklerini basýna yýkacak güce kavuþturdum seni, maksadýna ereceksin" dedi. "Kendi gücümden sana güç verdim."

Ulu kiþi önce hayret etti: "Yayým yok, okum yok, kargým yok, yataðaným yok. Kupkuru bir bileðim var. yalnýz bilek gücüyle Erlikçi nasýl yok edebilirim ben?"

Kara Han, Ulu Kiþi’ye bir kargý verdi. Ulu kiþi kargýyý alýp Erlikçin göklerine gitti. Erlikçi yendi, kaçýrdý; göklerini alt üst edip kirdi geçirdi. Erlikçin gökleri parça parça oldu yeryüzüne döküldü. O zamana kadar dümdüz olan yer yüzü, o günden sonra kayalýklarla, sipsivri daðlarla doldu. Görklü Güzel Tanrýnýn özene bezene yarattýðý o güzel yer yüzü eðri büðrü oldu. Erlikçin bütün yandaþlarý yere döküldü; suya düsenler boðuldu; aðaca çarpanlar sakatlanýp can verdi; sipsivri taslarýn kayalarýn üstüne düsenler öldü; hayvanlara çarpanlar hayvanlarýn ayaklarýnýn altýnda kaldýlar.

Durum böyle olunca Erlik varýp Kara Han'dan kendine bir yer istedi. "Benim göklerimin yýkýlmasýna sen izin verdin, benim barýnacak bir yerim kalmadý" dedi. Kara Han Erlikçi yerin altýndaki karanlýk ülkesine sürdü, üzerine yedi kat kilitler vurdurdu. "Burada güneþ ve ay ýþýðý görmeyesin; iyi olursan yanýma alýrým kötü olursan daha derinlere sürerim" dedi. Erlik bunun üzerine: "Öyleyse ölmüþ insanlarýn canlarýný bana ver; bedenleri senin olsun canlarý benim isime yarasýn" diye bir istekte bulundu. Kara Han : "Hayýr, onlarý da sana vermeyeceðim" dedi; "Ýstiyorsan kendin yarat." Böylece yaratma iznine kavuþmuþ olan Erlik eline bir çekiç, bir körük ve bir örs alarak vurmaða baþladý. Her vuruþta bir hayvan ortaya çýktý. Sýrasýyla kurbaða, yýlan, ayý, domuz, deve ve kötü ruhlar yer yüzünü doldurdu. Sonunda Kara Han gelip Erlikçin elinden çekici, örsü ve körüðü aldý, ateþe attý. Körük bir kadýn, çekiç bir erkek oldu. Kara Han kadýný yakalayýp yüzüne tükürdü. Tükürür tükürmez, kadýn bir kus olup uçtu. Bu kus, eti yenmeyen tüyü bir ise yaramayan Kurdan denilen kustur.

Kara Han erkeði yakalayýp onun da yüzüne tükürdü, o da bir kus olup uçtu, adýna Yaldan Kuþu dediler.

Bütün bunlardan sonra Kara Han, insanlara: "Ben size mal verdim, as verdim; yer yüzünde iyi, güzel, temiz ne varsa verdim, yardýmcýnýz oldum, siz de iyilik yapýnýz. Ben göklerime çekileceðim, belki bir daha dönmeyeceðim." dedi. Arkasýndan yardýmcý ruhlarýna: "Gün Asan, sen, içki içip aklini yitirenleri; körpecik çocuklarý, kýsrak yavrularýný inek buzaðýlarýný koru, onlara kötülük gelmesin. Saðlýðýnda iyilik yapmýþ olanlarýn ruhlarýný yanýna al, intihar edenlerinkini alma. Zenginlerin malýna göz dikenleri, hýrsýzlan, baþkalarýna düþmanlýk edenleri koruma. Benim için, bir de Hâkanlarý ile Yurtlan için savaþýp ölenlerin ruhlarýný da yanýna al, benim yanýma getir.

Ýnsanlar! Size yardim ettim, sizden kötü ruhlarý uzaklaþtýrdým. Onlar insanlara yaklaþýrlarsa insanlar onlara yiyecek versinler, ama o kötü ruhlarýn yemeklerinden yeme-sinler, yerlerse onlardan olurlar. Simdi ben aranýzdan ayrýlýyorum ama yine geleceðim beni unutmayýnýz, geri gelmez sanmayýnýz. Tekrar geldiðimde iyiliklerinizin ve kötülüklerinizin hesabini göreceðim. Þimdilik benim yerimde Aðca Dað, Ulu kiþi ve Gün Asan kalacaklar, sizlere yardýmcý olacaklar.

Aðca Dað! Gözlerini dört aç! Erlik senin elinden ölenlerin ruhlarýný çalmak isterse, Ulu Kiþi’ye söyle, o güçlüdür. Gün Asan, sen de iyi dinle, kötü ruhlar yerin altýndaki karanlýklar ülkesinden yukarý çýkmasýnlar, çýkarlarsa hemen Gök Oðul’a git ve haber ver, ona güç verdim, kötü ruhlarý kovar.

Alma Ata ayý ve güneþi bekleyecek. Ulu 'kiþi yer yüzünü ve gök yüzünü koruyacak Gök Oðul ise iyilerden kötüleri uzaklaþtýracaktýr."

Bunlar söyledikten sonra Kara Han uzaklaþtý.

Ulu kiþi Kara Han’ýn öðütlerini bir bir yerine getirdi. Olta yaptý, balýk avladý; tüfeði barutu icât etti, sincap o vurdu.

Sonra bir gün geldi Ulu kiþi kendi kendine mýrýldandý:

"Bugün beni rüzgâr uçuracak, alýp götürecektir!"

Ulu Kiþi’nin dediði gibi rüzgâr geldi, aldý Ulu kiþiyi uçurdu götürdü. Aðca Dað bunun üzerine insanlara: "Ulu Kiþi’yi ilâh Kara Han yanýna aldý. Onu bulamazsýnýz artýk, beni de bir gün gelecek yanýna çaðýracak, nereye isterse oraya gideceðim. Siz öðrendiklerinizi unutmayýn, Kara Han böyle istedi" dedi.

Ýnsanlar kendi hâline býrakýp o da gitti....

kaynak: http://tr.wikisource.org